Μακκαβαίων Δ' 1

Ἐπειδὴ ἔχω σκοπὸν νὰ παρουσιάσω ἕνα πάρα πολὺ σοφὸν λόγον, ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἂν ὁ εὐσεβὴς λογισμός, ἡ κατὰ Θεὸν ὀρθοφροσύνη, κυριαρχῇ ἐπὶ τῶν παθῶν, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς δώσω μίαν ὀρθὴν συμβουλήν· νὰ προσέχετε, δηλαδή, προθύμως εἰς τὴν φιλοσοφίαν.

Ἐπειδὴ πρόκειται νὰ παρουσιάσω ἕνα πάρα πολὺ φιλοσοφικὸν θέμα, δηλαδὴ τὸ θέμα ἐὰν ὁ εὐσεβὴς λογισμός, ἡ σύμφωνος πρὸς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ σύνεσις, εὐθυκρισία καὶ ὀρθοφροσύνη, εἶναι ἀπόλυτος κυρίαρχος ἐπάνω εἰς τὰ πάθη, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς δώσω μίαν ὀρθὴν συμβουλήν· νὰ προσέχετε πρόθυμα, σοβαρὰ καὶ εἰλικρινὰ εἰς τὴν φιλοσοφίαν.

Διότι, βεβαίως, ἡ λογικὴ εἶναι ἀπαραίτητος διὰ κάθε πρᾶγμα πρὸς πλήρη γνῶσιν. Ἀπὸ δὲ ἄλλης ἐπόψεως περιέχει ἔπαινον τῆς μεγίστης ἀρετῆς, ἐννοῶ τῆς φρονήσεως, τῆς ὀρθοφροσύνης.

Διότι ἡ λογικὴ εἶναι ἀναγκαία καὶ ἀπαραίτητη διὰ κάθε ἕνα ὁ ὁποῖος ἀναζητεῖ τὴν γνῶσιν· καὶ ἐπὶ πλέον περιέχει τὸν ἔπαινον τῆς ὑψίστης ἀρετῆς, ἐννοῶ βεβαίως τῆς συνέσεως, τῆς εὐθυκρισίας καὶ ὀρθοφροσύνης.

Ἂν λοιπὸν ὁ εὐσεβὴς λογισμὸς φαίνεται ὅτι ἐπικρατεῖ ἐπὶ τῶν παθῶν, ποὺ παρακωλύουν τὴν σωφροσύνην, δηλαδὴ ἐπὶ τῆς λαιμαργίας καὶ τῆς ἐπιθυμίας,

Ἐὰν λοιπὸν εἶναι φανερὸν ὅτι ὁ εὐσεβὴς λογισμὸς κυριαρχεῖ καὶ ἐξουσιάζει ἐπάνω εἰς τὰ πάθη ἐκεῖνα ποὺ ἐμποδίζουν τὴν σωφροσύνην (σεμνότητα, ἐγκράτειαν, χρηστοήθειαν), δηλαδὴ ἐπάνω εἰς τὴν λαιμαργίαν (κοιλιοδουλείαν) καὶ τὴν ἀσέλγειαν,

ἀποδεικνύεται ὅτι κυριαρχεῖ καὶ ἐπὶ τῆς κακοηθείας καὶ ἐπὶ τῶν παθῶν, ποὺ ἐμποδίζουν τὴν ἀνδρείαν, δηλαδὴ κυριαρχεῖ ἐπὶ τοῦ θυμοῦ, τοῦ πόνου καὶ τοῦ φόβου.

εἶναι ἐπίσης φανερὸν ὅτι ἐξουσιάζει καὶ ἐπάνω εἰς τὰ πάθη ἐκεῖνα ποὺ ἐμποδίζουν κάποιον γενικά, ἀπὸ τὴν ἐνάρετον ζωήν· δηλαδὴ κυριαρχεῖ ἐπάνω εἰς τὴν πονηρίαν καὶ ἀχρειότητα καὶ ἐπάνω εἰς τὰ πάθη ποὺ ἐμποδίζουν τὴν ἀνδρείαν, τὸ γενναῖον φρόνημα, δηλαδὴ ἐπάνω εἰς τὸν θυμόν, τὸν πόνον καὶ τὸν φόβον.

Πῶς, λοιπόν - ἠμπορεῖ νὰ ἐρωτήσουν μερικοί - ἐὰν ὁ εὐσεβὴς λογισμὸς κυριαρχῇ ἐπὶ τῶν παθῶν, δὲν κυριαρχεῖ καὶ ἐπὶ τῆς λησμοσύνης καὶ τῆς ἀγνοίας; Ἡ τεθεῖσα ἐρώτησις εἶναι γελοία.

«Πῶς λοιπόν», ἴσως ἐρωτήσουν μερικοί, «ἐὰν Ὁ εὐσεβὴς λογισμὸς κυριαρχῇ ἐπάνω εἰς τὰ πάθη, δὲν κυριαρχεῖ καὶ ἐπάνω εἰς τὴν λησμοσύνην καὶ εἰς τὴν ἄγνοιαν;» Ἀλλ’ ἡ ἐρώτησις ποὺ θέτουν εἶναι γελοία! (Ἤ, κατ’ ἄλλην ἑρμηνείαν: Ἀλλὰ προσπαθοῦν να καταστήσουν τὸ ἐπιχείρημά μου γελοῖον).

Διότι ὁ λογισμὸς δὲν εἶναι κύριος τῶν ἰδικῶν του παθῶν, ἀλλὰ τῶν ἀντιθέτων πρὸς τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἀνδρείαν, πρὸς τὴν σωφροσύνην καὶ τὴν φρόνησιν. Καὶ μάλιστα ὄχι εἰς βαθμὸν νὰ τὰ καταλύῃ, ἀλλὰ εἰς σημεῖον νὰ μὴ ὑποχωρῇ εἰς αὐτά.

Διότι ὁ λογισμὸς δὲν ἐξουσιάζει τὰ ἰδικά του πάθη, ἀλλ’ ἐκεῖνα ποὺ ἐναντιώνονται καὶ ἀντιτάσσονται πρὸς τὴν δικαιοσύνην (ἐνάρετον ζωήν) καὶ τὴν ἀνδρείαν καὶ τὴν σωφροσύνην καὶ τὴν φρόνησιν (σύνεσιν, εὐθυκρισίαν). Ἐξουσιάζει δὲ ὅλων αὐτῶν τῶν παθῶν ὄχι διὰ νὰ τὰ καταστρέψῃ καὶ ἀφανίσῃ, ἀλλ’ ἔτσι ὥστε κάποιος νὰ μὴ ὑποχωρῇ καὶ ὑποτάσεται εἰς αὐτὰ ἢ κυριεύεται ἀπὸ αὐτά.

Καὶ ἀπὸ ἄλλα πολλὰ σημεῖα θὰ ἠμποροῦσα νὰ σᾶς δείξω, ὅτι ὁ εὐσεβὴς λογισμὸς εἶναι κυρίαρχος καὶ ἐξουσιαστὴς ἐπὶ τῶν παθῶν.

Ἀπὸ πολλὰ καὶ ἀπὸ διάφορα παραδείγματα θὰ ἠμποροῦσα νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι ὁ εὐσεβὴς λογισμὸς εἶναι ἀπόλυτος ἡγεμὼν καὶ ἐξουσιαστὴς ἐπάνω εἰς τὰ πάθη.

Ἀλλὰ πολὺ περισσότερον θὰ δείξω τοῦτο φέρων ὡς παράδειγμα τὴν ἀνδραγαθίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπέθαναν ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς, τοῦ Ἐλεαζάρου δηλαδή, τῶν ἑπτὰ ἀδελφῶν καὶ τῆς μητρός των. Διότι αὐτοὶ περιφρονήσαντες τοὺς μέχρι θανάτου πόνους ἔδειξαν ὅτι ὑπερισχύει ἐπὶ τῶν παθῶν ὁ εὐσεβὴς λογισμός.

Εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ ἀποδείξω τοῦτο περισσότερον καὶ πολὺ καλύτερα ἀπὸ τὴν ἀνδραγαθίαν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀπέθαναν ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς· δηλαδὴ τοῦ Ἐλεαζάρου καὶ τῶν ἑπτὰ ἀδελφῶν (Μακκαβαίων) καὶ τῆς μητέρας των. Διότι ὅλοι αὐτοί, ἀφοῦ περιεφρόνησαν τὰ μέχρι θανάτου βασανιστήρια, ἔδειξαν δημοσίως ὅτι ὁ εὐσεβὴς λογισμὸς ἐπικρατεῖ καὶ ὑπερισχύει τῶν παθῶν.

Διὰ τὰς ἀρετάς των, λοιπόν, μοῦ δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ ἐπαινέσω τοὺς εἰς τοὺς καιρούς μας ἀποθανόντας ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς ἄνδρας μαζῆ μὲ τὴν μητέρα των καὶ νὰ τοὺς καλοτυχίσω διὰ τὴν τιμὴν αὐτήν.

Κατὰ τὸν καιρὸν λοιπὸν αὐτόν (κατ’ ἄλλους: Κατὰ τὴν ἐπέτειον λοιπὸν αὐτήν) μου δίδεται ἡ κατάλληλος εὐκαιρία νὰ ἐπαινέσω διὰ τὶς ἀρετές των τοὺς ἄνδρες ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μαζὶ μὲ τὴν μητέρα των ἀπέθαναν ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς ἀνδρείας, καὶ νὰ τοὺς ὀνομάσω ἐπίσης εὐλογημένους, μακαρίους, καλότυχους διὰ τὴν τιμὴν αὐτὴν ποὺ τοὺς ἔγινε.

Διότι ἐκεῖνοι ἐθαυμάσθησαν διὰ τὴν ἀνδρείαν καὶ τὴν ὑπαμονήν των ὄχι μόνον ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς δημίους των. Καὶ ἔγιναν αἴτιοι νὰ καταλυθῇ ἡ ἐπάνω εἰς τὸ ἔθνος μας τυραννικὴ κυριαρχία, ἀφοῦ ἐνίκησαν τὸν τύραννον μὲ τὴν ὑπομονήν, ὥστε δι’ αὐτῶν τῶν μαρτύρων νὰ καθαρθῇ ἡ πατρὶς ἀπὸ τὸ μόλυσμα.

Διότι ἐκεῖνοι, ἀφοῦ ἐθαυμάσθησαν διὰ τὴν ἀνδρείαν καὶ ὑπομονήν των ὄχι μόνον ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοὺς βασανιστάς των, ἔγιναν ἡ αἰτία νὰ καταλυθῇ ἡ τυραννικὴ κυριαρχία (τοῦ Ἀντιόχου Δ' τοῦ Ἐπιφανοῦς) ἐπανῶ εἰς τό (Ἰουδαϊκόν) ἔθνος. Διὰ τῆς ὑπομονῆς ποὺ ἔδειξαν εἰς τὰ μαρτύρια ἐνίκησαν τὸν τύραννον, καὶ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ πατρίδα τῶν ἐκαθαρίσθη διὰ τοῦ μαρτυρικοῦ αἵματός των.

Ἀλλὰ καὶ περὶ τούτου τώρα ἀμέσως θὰ λάβω τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὁμιλήσω, ἀφοῦ ἀρχίσω τὸν λόγον μου, ὅπως συνηθίζω νὰ κάνω, καὶ ἔτσι θὰ κάμω λόγον περὶ αὐτῶν ἀποδίδων δόξαν εἰς τὸν πάνσοφον Θεόν.

Ἀλλὰ καὶ περὶ αὐτοῦ τώρα, ἐντὸς ὀλίγου, θὰ ἔχω τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὁμιλήσω· ὅπως ὅμως συνηθίζω νὰ κάνω, θὰ ἀρχίσω ἐκθέτων τὸ κύριον θέμα μου καὶ κατόπιν θὰ στρέψω τὸν λόγον εἰς τὴν ὑπόθεσιν (ἱστορίαν) των, ἀποδίδων δόξαν εἰς τὸν πάνσοφον Θεόν.

Ἐξετάζομεν, λοιπόν, ἂν εἶναι κυρίαρχος ἐπὶ τῶν παθῶν ὁ εὐσεβὴς λογισμός.

Ἐξετάζομεν συνεπῶς ἐὰν ὁ εὐσεβὴς λογισμὸς εἶναι κυρίαρχος ἐπάνω εἰς τὰ πάθη.

Διακρίνομεν συγχρόνως, τί περίπου εἶναι αὐτὸς ὁ λογισμὸς καὶ τί εἶναι τὸ πάθος, καὶ πόσα εἶναι τὰ εἴδη τῶν παθῶν καὶ ἐὰν κυριαρχῇ ὁ λογισμὸς ἐπὶ ὅλων αὐτῶν.

Συγχρόνως δὲ διακρίνομεν καὶ ἀποφασίζομεν τί περίπου εἶναι αὐτὸς ὁ λογισμὸς καὶ τί εἶναι τὸ πάθος καὶ πόσα εἴδη παθῶν ὑπάρχουν καὶ ἐὰν ὁ λογισμὸς κυριαρχῇ ἐπάνω εἰς ὅλα αὐτά.

Λογισμός, λοιπόν, εἶναι ἡ νόησις μετὰ ὀρθοφροσύνης, ἡ ὁποία προτιμᾷ τὸν βίον τῆς σοφίας.

Λοιπόν, λογισμὸς μὲν εἶναι βεβαίως ἡ νόησις μὲ τὴν ἰσχυρὰν λογικήν, ἡ ὁποία προτιμᾷ τὸν βίον τῆς σοφίας.

Σοφία δὲ εἶναι ἡ γνῶσις τῶν θείων καὶ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων καὶ τῶν αἰτίων των.

Κατόπιν δέ, σοφία εἶναι ἡ γνῶσις θείων καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων καὶ τῶν αἰτίων των.

Αὐτή, μάλιστα, εἶναι ἡ παιδεία, ἡ μόρφωσις, τὴν ὁποίαν περιέχει ὁ νόμος τοῦ Θεοῦ καὶ διὰ τῆς ὁποίας μανθάνομεν εὐλαβῶς τὰ θεῖα καὶ τὰ ἀνθρώπινα πράγματα πρὸς τὸ συμφέρον μας.

Αὐτή, λοιπόν, εἶναι κυρίως ἡ παιδεία, ἡ παιδαγωγία, καλλιέργεια καὶ μόρφωσις ποὺ περιέχει ὁ νόμος τὸν Θεοῦ, διὰ τῆς ὁποίας διδασκόμεθα καὶ μανθάνομεν εὐλαβῶς καὶ σωφρόνως τὰ θεῖα καὶ τὰ ἀνθρώπινα πράγματα πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τὴν ὠφέλειάν μας.

Τῆς σοφίας δὲ τὰ εἴδη εἶναι τέσσαρα· φρόνησις, δικαιοσύνη, ἀνδρεία καὶ σωφροσύνη.

Τῆς δὲ σοφίας τὰ εἴδη εἶναι τέσσερα: Φρόνησις (σύνεσις), δικαιοσύνη, ἀνδρεία (ἀπτόητος γενναιότης) καὶ σωφροσύνη (ἐγκράτεία).

Σημαντικωτάτη ἀπὸ ὅλας εἶναι ἡ φρόνησις, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀφορμᾶται ὁ λογισμὸς καὶ ἐπικρατεῖ ἐπὶ τῶν παθῶν.

Σημαντικωτάτη δὲ ἀπὸ ὅλες εἶναι ἡ φρόνησις (σύνεσις), δεδομένου ὅτι δι’ αὐτῆς ὁ λογισμὸς ἐπικρατεῖ ἐπάνω εἰς τὰ πάθη.

Τῶν δὲ παθῶν δύο εἶναι τὰ κυρίως περιεκτικὰ καὶ τῶν ἄλλων· ἡ ἡδονὴ καὶ ὁ πόνος. Καθένα δὲ ἀπὸ αὐτὰ συνδέεται ἐκ φύσεως πρὸς τὸ σῶμα καὶ πρὸς τὴν ψυχήν.

Τῶν δὲ παθῶν τὰ πλέον περιεκτικὰ καὶ τῶν ἄλλων εἶναι δύο: Ἡ ἡδονή (ἡδονικὸν αἴσθημα, εὐχαρίστησις) καὶ ὁ πόνος (ὀδύνη, θλῖψις). Καὶ τὸ κάθε ἕνα πάθος ἀπὸ αὐτὰ συνδέεται ἐκ φύσεως καὶ πρὸς τὸ σῶμα καὶ πρὸς τὴν ψυχήν.

Γύρω ἀπὸ τὴν ἡδονὴν καὶ τὸν πόνον περιστρέφονται πολυάριθμα πάθη.

Τὰ δὲ πάθη τόσον τῆς ἡδονῆς, ὅσον καὶ τοῦ πόνου, ἔχουν πολλὲς συνέπειες καὶ ἀποτελέσματα.

Προπορεύεται μέν, λοιπόν, τῆς ἡδονῆς ἡ ἐπιθυμία, ἀκολουθεῖ δὲ ἡ χαρά.

Τοιουτοτρόπως, πρὶν ἀπὸ τὴν ἡδονὴν προηγεῖται ἡ ἐπιθυμία, ἔπειτα δὲ ἀπὸ αὐτὴν ἀκολουθεῖ ἡ εὐχαρίστησις, ἡ τέρψις.

Πρὸ τοῦ πόνου βαδίζει ὁ φόβος, ἀκολουθεῖ δὲ ἡ λύπη.

Πρὶν ἀπὸ τὸν πόνον προηγεῖται ὁ φόβος, ἀκολουθεῖ δὲ μετὰ τὸν πόνον ἡ λύπη.

Ὁ θυμὸς εἶναι ἕνα μικτὸν πάθος ἡδονῆς καὶ πόνου. Τὸ ἀντιλαμβάνεται κανεὶς αὐτό, ἐὰν προσέξῃ καὶ κατανοήση, ὅτι περιέπεσεν εἰς αὐτόν.

Ὁ θυμὸς δὲ εἶναι, ὅπως θὰ διαπιστώσῃ κανεὶς ἐὰν ἀναλογισθῇ καὶ μελετήσῃ τὴν πεῖραν του, πάθος, τὸ ὁποῖον περιέχει καὶ ἡδονὴν καὶ πόνον.

Μέσα εἰς τὴν ἡδονὴν ὑπάρχει ἡ κακοήθης διάθεσις, ἡ ὁποία εἶναι ἡ περισσότερον πολύπλοκος ἀπὸ ὅλα τὰ πάθη.

Μέσα δὲ εἰς τὴν ἡδονὴν ὑπάρχει ἀκόμη καὶ ἡ πονηρή, δολία, κακότροπη διάθεσις, ἡ ὁποία εἶναι ἡ πλέον πολυποικίλη καὶ πολυσύνθετη ἀπὸ ὅλα τὰ πάθη.

Ἐν σχέσει μὲν πρὸς τὴν ψυχὴν ἡ ἀλαζονεία, ἡ φιλαργυρία, ἡ φιλοδοξία, ἡ φιλονεικία, ἡ ἀπιστία καὶ ἡ βασκανία·

Σχετικῶς μὲν μὲ τὴν ψυχὴν (ὑπάρχει) ἀλαζονεία (φαντασία, ψευδοϋπερηφάνεια), φιλαργυρία, φιλοδοξία, φιλονικία (ἀνταγωνισμός, ἀντιζηλία), ἀπιστία καὶ βασκανία (φθόνος, συκοφαντία, κακοβουλία).

ἐν σχέσει δὲ μὲ τὸ σῶμα ἡ παμφαγία, ἡ λαιμαργία, ἡ μονοφαγία.

Σχετικῶς δὲ μὲ τὸ σῶμα (ὑπάρχει) παντοφαγία (τὸ νὰ τρώγῃ κανεὶς τὰ πάντα ἀδιακρίτως) καὶ λαιμαργία καὶ μονοφαγία (ἐγωιστικὴ ἀπόλαυσις τῆς τροφῆς ἀπὸ ἕνα μόνον, χωρὶς νὰ προσφέρῃ καὶ εἰς ἄλλον).

Ὡς ἐὰν ἡ ἡδονὴ καὶ ὁ πόνος εἶναι δύο φυτὰ τοῦ σώματος καὶ τῆς ψυχῆς ὑπάρχουν πολλαὶ παραφυάδες αὐτῶν τῶν φυτῶν.

Ὅπως ἀκριβῶς ἡ ἡδονὴ καὶ ὁ πόνος εἶναι δύο φυτά, τὰ ὁποῖα φύονται, καὶ ἀναπτύσσονται ἀπὸ τὸ σῶμα καὶ ἀπὸ τὴν ψυχήν, ἔτσι ὑπάρχουν καὶ πολλὲς παραφυάδες (παραβλάσταρα) τῶν φυτῶν αὐτῶν (ἤ, κατ’ ἄλλους: Τῶν παθῶν αὐτῶν),

Κάθε μίαν δὲ ἀπὸ αὐτὰς τὰς παραφυάδας ὁ τὰ πάντα καλλιεργῶν λογισμὸς καθαρίζει ὁλόγυρα, ἀφαιρεῖ τὰς ἀκάνθας, τὴν περιπλέκει καὶ τὴν στερεώνει εἰς στηρὶγματα, μὲ κάθε τρόπον τὴν διευθετεῖ καὶ ἔτσι ἐξημερώνει τὸ περιεχόμενον τῶν ἡθῶν καὶ τῶν παθῶν.

κάθε μίαν ἀπὸ τίς ὁποῖες ὁ γενικὸς γεωργός, ὁ λογισμός, τὴν καθαρίζει ὁλοτρόγυρα ἀπὸ τὰ ζιζάνια καὶ τὴν ἀποξέει, ἀφαιρῶντας τὰ ἀγκάθια καὶ τὴν περιτυλίσσει στερεώνοντάς την καὶ τὴν ποτίζει μὲ ἀκρίβειαν, καὶ μὲ κάθε τρόπον τὴν τακτοποιεῖ, ἔτσι δὲ ἡμερώνει τελείως τὴν ζούγκλαν (τὸ πολὺ πλῆθος) τῶν ἠθῶν (συνηθειῶν) καὶ τῶν παθῶν.

Διότι ὁ λογισμὸς εἶναι ἡγεμὼν μὲν τῶν ἀρετῶν, κυρίαρχος δὲ τῶν παιθῶν. Παρατηρεῖτε, λοιπόν, πρῶτον διὰ τῶν ἔργων, διὰ τῶν ἐκ δηλώσεων, ποὺ ἐμποδίζουν τὴν σωφροσύνην, διότι ὁ λογισμὸς εἶναι κυρίαρχος ἐπὶ τῶν παθῶν.

Διότι ὁ λογισμὸς εἶναι ἀφ’ ἐνὸς μὲν ὁδηγὸς τῶν ἀρετῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ κυρίαρχος καὶ ἐξουσιαστὴς τῶν παθῶν. Παρατηρεῖτε λοιπὸν πρῶτον ὅτι διὰ τῶν ἔργων (ἐκδηλώσεων) τὰ ὁποῖα ἐμποδίζουν τὴν σωφροσύνην (ἐγκράτειαν) ὁ λογισμὸς εἶναι ἀπόλυτος κύριος καὶ δεσπότης ἐπάνω εἰς τὰ πάθη.

Σωφροσύνη ἑπομένως εἶναι ἡ κυριαρχία ἐπὶ τῶν ἐπιθυμιῶν.

Κατὰ συνέπειαν ἡ σωφροσύνη εἶναι δύναμις ἐξουσιαστικὴ ἐπάνω εἰς τὶς ἐπιθυμίες.

Ἀπὸ τὰς ἐπιθυμίας ἄλλαι μὲν εἶναι ψυχικαί, ἄλλαι δὲ σωματικαί. Ὁ λογισμὸς παρουσιάζεται ὅτι ἐπικρατεῖ καὶ ἐπὶ τῷ δύο τούτων εἰδῶν.

Καὶ ἀπὸ τὶς ἐπιθυμίες ἄλλες μὲν εἶναι ψυχικές, ἄλλες δὲ σωματικές, ὁ δὲ λογισμὸς προφανῶς ὑπερισχύει καὶ ἐξουσιάζει καὶ ἐπὶ τῶν δύο τούτων εἰδῶν τῶν ἐπιθυμιῶν.

Ἀλλὰ πόθεν κινούμενοι ἀποστρεφόμεθα τὰς ἀπηγορευμένας τροφὰς καὶ τὰς ἐξ αὐτῶν ἡδονάς; Τοῦτο συμβαίνει, διότι ὁ λογισμὸς ἔχει τῇ δύναμιν νὰ ἐπικρατῆ ἐπὶ τῶν ὀρέξεων. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου.

Διαφορετικά, πῶς συμβαίνει ὥστε, ὅταν ἐλκυώμεθα ἀπὸ τὶς ἀπαγορευμένες τροφές, νὰ ἀποστρεφώμεθα τὶς ἠδονές (εὐχαριστήσεις) ποὺ προέρχονται ἀπὸ αὐτές; Τοῦτο δὲν συμβαίνει μήπως, ἐπειδὴ ὁ λογισμὸς ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ὑπερισχύῃ καὶ ἐξουσιάζῃ ἐπάνω στὶς ὀρέξεις καὶ ἐπιθυμίες; Ἐγὼ τουλάχιστον αὐτὸ πιστεύω.

Μολονότι, λοιπόν, ἐπιθυμοῦμεν ἰχθύας καὶ πτηνὰ καὶ τετράποδα καὶ διαφόρους ἄλλας τροφὰς ποὺ σύμφωνα μὲ τὸν Νόμον εἶναι ἀπηγορευμέναι εἰς ἡμᾶς, ἀπέχαμεν ὅμως ἀπὸ αὐτὰς λόγῳ τῆς κυριαρχίας τοῦ εὐσεβοῦς λογισμοῦ.

Ἐπομένως, ὅταν ἐπιθυμοῦμε ἐπιμόνως ψάρια (γενικῶς θαλασσινὲς τροφές) καὶ πτηνὰ καὶ τετράποδα (ζῶα) καὶ διάφορες ἄλλες τροφὲς οἱ ἱποῖες μᾶς ἀπαγορεύονται σύμφωνα μὲ τὶς διατάξεις τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου, ἀπέχομεν ἀπὸ αὐτές λόγῳ τῆς κυριαρχίας καὶ ὑπερισχύσεως τοῦ εὐσεβοῦς λογισμοῦ.

Διότι ὁ ὀρθοφρονῶν νοῦς διώχνει τὰ πάθη τῶν ὀρέξεων τὰ ἀναχαιτίζει, ὅπως ἐπίσης φιμώνει καὶ ὅλας τὰς σωματικὰς ὁρμάς.

Διότι ὁ ἐγκρατὴς καὶ ὀρθοφρόνων νοῦς ἀναχαιτίζει, σταματᾷ καὶ ἐμποδίζει τὰ πάθη τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ τῶν ὀρέξεων ἐπίσης δὲ χαλιναγωγεῖ καὶ φιμώνει ὅλες τὶς σωματικὲς ἐπαναστάσεις καὶ ὁρμές.