Μακκαβαίων Δ' 6

Ἔτσι ἀπήντησεν εἰς τὰς δολίας προτροπὰς τοῦ τυράννου ὁ Ἐλεάζαρος. Καὶ ἀφοῦ τὸν ἐπλησίασαν οἱ στρατιῶται, τὸν ἔσυραν βαναύσως εἰς τὰ βασανιστήρια.

Ἀφοῦ ὁ Ἐλεάζαρος ἐρρητόρευσε μὲ αὐτὸν τὸν εὔγλωττον τρόπον ἐναντίον τῶν δολίων συμβουλῶν τοῦ τυράννου (Ἀντιόχου Δ'), οἱ σωματοφύλακες στρατιῶται ποὺ ἐστέκοντο δίπλα εἰς τὸν βασιλιᾶ τὸν ἔσυραν μὲ βίαιον καὶ ἄγριον τρόπον εἰς τὰ βασανιστικὰ ὄργανα.

Καὶ πρῶτον μὲν ἀφῄρεσαν τὰ ἐνδύματα τοῦ γέροντος αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἐκοσμεῖτο μὲ τὸ εὐπρεπὲς ἔνδυμα τῆς εὐσεβείας.

Καὶ ἐν πρώτοις ἀφήρεσαν τὰ ἐνδύματα ἀπὸ τὸν γέροντα, ὁ ὁποῖος ὅμως συνέχιζε νὰ παραμένῃ στολισμένος μὲ τὴν εὐσχημοσύνην καὶ σεμνότητα τῆς εὐσεβείας.

Ἔπειτα, ἀφοῦ τοῦ ἔδεσαν τοὺς ἀγκῶνας ἑκατέρωθεν, τὸν ἐχτυποῦσαν δυνατὰ μὲ μάστιγας.

Ἔπειτα, ἀφοῦ τὸν ἔδεσαν ὀπισθάγκωνα, τὸν ἐκτυποῦσαν μὲ μαστίγια, εἰς τρόπον ὥστε κατήντησεν ὅλως διόλου ἀγνώριστος,

Ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ὁ κῆρυξ ἐφώναζεν· «ὑπάκουσε εἰς τὰς ἐντολὰς τοῦ βασιλέως».

καθ’ ὃν χρόνον ἀπὸ τὴν ἀπέναντι πλευρὰν ἕνας κήρυκας ἐφώναζε μεγαλοφώνως: «Ὑπάκουσε εἰς τὶς ἐντολὲς τοῦ βασιλιᾶ»!

Ὁ μεγαλόψυχος ὅμως καὶ ἀληθινὰ γενναῖος Ἐλεάζαρος, σὰν νὰ ἐβασανίζετο μέσα σὲ ὄνειρον, κατ’ οὐδένα τρόπον ἐκάμπετο.

Ἀλλ’ ὁ μεγαλόψυχος, ὁ γενναιόφρων καὶ ἀληθινὰ εὐγενὴς Ἐλεάζαρος ἔμενεν ἀκλόνητος καὶ δὲν ἐκάμπτετο μὲ κανένα τρόπον, ὡσὰν νὰ ἐβασανίζετο μέσα εἰς ὄνειρον.

Ἀλλὰ ὕψωσεν ὁ γέρων θαρραλέους τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς τὸν οὐρανόν, καθ’ ὅν χρόνον κατεξεσχίζοντο αἱ σάρκες μὲ τὰς μάστιγας, κατερραντίζετο μὲ τὸ αἷμα,

Ὅμως, ἐνῷ ὁ γέροντας εἶχεν ὑψώσει γεμάτους θάρρος τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς τὸν οὐρανόν, οἱ σάρκες του κατεξεσχίζοντο μὲ τὰ μαστίγια καὶ τὸ αἷμα διεχέετο εἰς ὅλον τὸ σῶμα του

ἐγέμιζε πληγὰς εἰς τὰ πλευρὰ καί, ἐνῷ κατέπιπτεν εἰς τὸ ἔδαφος ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι δὲν ἀντεῖχε πλέον τὸ σῶμα εἰς τοὺς πόνους, διετήρει τὸ φρόνημα ὀρθὸν καὶ ἀλύγιστον.

καὶ τὰ πλευρά του κατεπληγώνοντο καὶ παρ’ ὅλον ὅτι κατέπιπτεν εἰς τὸ ἔδαφος, διότι τὸ σῶμα του δὲν ἠμποροῦσε νὰ ὑποφέρῃ τοὺς πόνους, διατηροῦσε τὸ φρόνημά του ἀκμαῖον, ἀλύγιστον καὶ ἀκατάβλητον.

Μὲ ὁρμὴν τότε ἀποπηδῶν κάποιος ἀπὸ τοὺς σκληροὺς στρατιώτας τὸν ἐκτύπα μὲ λακτίσματα εἰς τὰς λαγόνας, διὰ νὰ σηκώνεται μετὰ τὴν πτῶσιν.

Τότε ἕνας ἀπὸ τοὺς σκληροὺς καὶ ὠργισμένους ἐνόπλους σωματοφύλακες τοῦ βασιλιᾶ ὥρμησεν ἐναντίον του καὶ τὸν ἐκτυποῦσε μὲ κλωτσιὲς εἰς τὸ μεταξὺ τῶν πλευρῶν καὶ τῶν λαγάνων μέρος τοῦ σώματος, διὰ νὰ τὸν ἀναγκάζῃ νὰ σηκώνεται πάλιν μετὰ τὴν πτῶσιν.

Ἐκεῖνος ὑπέμεινε τοὺς πόνους· καταφρονοῦσε τὴν βίαν

Ἀλλ’ ἐκεῖνος ὑπέμενε τὰ βασανιστήρια καὶ ἐπεριφρονοῦσε τὴν βίαν καὶ τὰ βάσανα

καὶ ὑπέφερε καρτερικῶς τὰς κακοποιήσεις καὶ ὡς ἐὰν αὐτὸς ὁ γέρων ἦτο ρωμαλέος ἀθλητής, ποὺ ἐκτυπᾶτο, κατανικοῦσεν ἐκείνους, ποὺ τὸν ἐβασάνιζαν.

καὶ ὑπέφερε μὲ ὑπομονὴν μέχρι τέλους τὰ κτυπήματα καὶ τοὺς δαρμοὺς καὶ ὡς γενναῖος ἀθλητὴς ὁ γέροντας, ποὺ ἐδέρετο, κατενικοῦσε ἐκείνους ποὺ τὸν ἐβασάνιζαν.

Μὲ ἰδρωμένον τὸ πρόσωπον καὶ ἐντόνως ἀσθμαίνων ἐθαυμάζετο καὶ ἀπὸ αὐτοὺς ἀκόμη τοὺς βασανιστάς του διὰ τὴν γενναιότητά του. -

Εἰς τὴν πραγματικότητα ὅμως, μὲ τὸ πρόσωπόν του λουσμένο εἰς τὸν ἱδρῶτα καὶ ἀσθμαίνοντας δυνατὰ καὶ βαθιά, ἐπροκαλοῦσε τὸν θαυμασμὸν καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς βασανιστάς του διὰ τὴν μεγαλοψυχίαν καὶ γενναιότητα τοῦ φρονήματος του.

Διὰ τοῦτο ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀπὸ εὐσπλαγχνίαν πρὸς τὸ γῆρας του,

Διὰ τοῦτο, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀπὸ οἶκτον καὶ εὐσπλαγχνίαν πρὸς τὴν γεροντικήν του ἡλικίαν,

ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀπὸ συμπάθειαν λόγῳ τῆς οἰκειότητος ἀλλὰ καὶ ἀπὸ θαυμασμὸν λόγῳ τῆς καρτερίας του, ἀφοῦ τὸν ἐπλησίασαν μερικοὶ ἀπὸ τοὺς συμβούλους τοῦ βασιλέως τοῦ ἐλεγαν·

ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀπὸ συμπάθειαν λόγῳ τῆς γνωριμίας μαζί του καὶ ἐπὶ πλέον ἀπὸ θαυμασμὸν διὰ τὴν καρτερίαν εἰς τοὺς πόνους καὶ τὴν σταθερότητά του, ὡρισμένοι ἀπὸ τοὺς ἀκολούθους τοῦ βασιλιᾶ τὸν ἐπλησίασαν καὶ ἄρχισαν νὰ τοῦ λέγουν:

«διατί χάνεις ἀπερισκέπτως τὴν ζωήν σου ἐξ αἰτίας τῶν δεινῶν αὐτῶν, ὦ Ἐλεάζαρε;

«Διατί καταστρέφεις τὸν ἑαυτόν σου καὶ χάνεις τόσον ἀστόχαστα τὴν ζωήν σου μὲ ὅλα αὐτὰ τὰ μαρτύρια, Ἐλεάζαρε;

Ἡμεῖς θὰ σοῦ παραθέσωμεν ἀπὸ τὰ μαγειρευμένα διὰ σὲ κρέατα καὶ σὺ ὑποκρινόμενος ὅτι δοκιμάζεις τὸ χοιρινὸν σῶσε τὸν ἑαυτόν σου». -

Ἠμεῖς λοιπὸν θὰ βάλωμεν ἐμπρός σου ἀπὸ τὰ κρέατα ποὺ ἔχουν μαγειρευθῆ διὰ σέ, σὺ δὲ ὑποκρινόμενος ὅτι τρώγεις ἀπὸ τὰ χοιρινὰ αὐτὰ κρέατα σῶσε τὸν ἑαυτόν σου».

Καὶ ὁ Ἐλεαζαρος, ὡσὰν νὰ εἶχε κακοποιηθῆ ὀδυνηρότερα ἀπὸ τὴν συμβουλὴ αὐτήν, ἐκραύγασεν·

Ὁ Ἐλεάζαρος ὅμως, ὡσὰν νὰ εἶχε κτυπηθῆ καὶ πληγωθῆ ὀδυνηρότερα ἀπὸ τὴν συμβουλὴν αὐτήν, ἐφώναξε δυνατά:

«ἂς μὴ τυφλωθῶμεν τόσον πολὺ ἡμεῖς τὰ τέκνα τοῦ Ἀβραάμ, ὥστε ἀπὸ δειλίαν καὶ μικροψυχίαν νὰ ὑποκριθῶμεν καὶ νὰ παίξωμεν θέατρον, ποὺ δὲν ἁρμόζει εἰς ἡμᾶς.

«Ἂς μὴ σκεφθῶμεν μὲ τόσην εὐτέλειαν, ποταπότητα καὶ μικροπρέπειαν ἠμεῖς, οἱ ἀπόγονοι τοῦ Ἀβραάμ, ὥστε νὰ δειλιάσωμεν καὶ φερθῶμεν μὲ μικροψυχίαν καὶ ἔτσι νὰ παίξωμεν θέατρον καὶ νὰ προσποιηθῶμεν ἕνα ρόλον ὁ ὁποῖος δὲν μᾶς ταιριάζει.

Διότι εἶναι ἀπερίσκεπτον καὶ παράλογον, ἀφοῦ ἐζήσαμεν τὴν ζωήν μας σύμφωνα πρὸς τὴν ἀλήθειαν μέχρι τῆς γεροντικῆς ἡλικίας καὶ διετηρήσαμεν διὰ τοῦτο νομίμως τὴν ὑπόληψίν μας,

Διότι θὰ ἦταν ἀστόχαστον καὶ ἀνόητον, ἠμεῖς, ποὺ ἔχομεν ζήσει σύμφωνα μὲ τὴν ἀλήθειαν μέχρι τῆς γεροντικῆς ἡλικίας καὶ διετηρήσαμεν σύμφωνα μὲ τὸν Νόμον τὴν καλὴν ἰδέαν, τὴν ἐκτίμησιν καὶ τὸν σεβασμὸν ποὺ ἔχουν οἱ ἄλλοι δι’ ἡμᾶς,

νὰ ἀλλάξωμεν τώρα συμπεριφαρὰν καὶ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι νὰ γίνωμεν πρότυπα ἀσεβείας διὰ τοὺς νέους, μὲ τὸ νὰ δώσωμεν τὸ παράδειγμα τῆς βρώσεως μολυσμένων κρεάτων.

τώρα νὰ ἀλλάξωμεν συμπεριφοράν· καὶ ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι νὰ γίνωμεν πρότυπον ἀσεβείας εἰς τοὺς νέους, μὲ τὸ νὰ δώσωμεν παράδειγμα βρώσεως ἀκαθάρτων (σύμφωνα μὲ τὶς διατάξεις τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου) κρεάτων·

Εἶναι δὲ ἐντροπὴ νὰ ζήσωμεν ἐπὶ ὀλίγον ἀκόμη ὕστερα ἀπὸ αὐτὰ καὶ μάλιστα ἐμπαιζόμενοι ἀπὸ ὅλους διὰ τὴν δειλίαν μας,

ἀφ’ ἑτέρου δὲ θὰ ἦταν καὶ ἐντροπή, ἐάν, ὕστερα ἀπὸ αὐτά, ἐζούσαμε ὀλίγον ἀκόμη χρόνον κατὰ τὴν διάρκειαν δὲ τοῦ χρόνου αὐτοῦ νὰ ζήσωμεν χλευαζόμενοι καὶ ἐμπαιζόμενοι ἀπὸ ὅλους διὰ τὴν ἀνανδρίαν καὶ δειλίαν μας·

καὶ ὡς ἄνανδροι νὰ καταφρονηθῶμεν ἀπὸ τὸν τύραννον καὶ νὰ μὴ ὑπερασπισῶμεν τὸν θεῖον νόμον μας μέχρι θανάτου.

καὶ ἀπὸ μὲν τὸν τύραννον (βασιλιᾶ Ἀντίοχον Δ') νὰ περιφρονηθῶμεν ὡς ἄνανδροι καὶ δειλοί, τὸν δὲ θεῖον Νόμον μας (ποὺ μᾶς ἐδόθη διὰ τοῦ Μωϋσέως) νὰ μὴ τὸν ὑπερασπισθῶμεν μέχρι θανάτου.

Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, τέκνα τοῦ Ἀβραάμ, γενναίως νὰ ἀποθνήσκετε πρὸ χάριν τῆς εὐσεβοῦς πίστεώς σας.

Δι’ ὅλα αὐτά, λοιπόν, σεῖς μέν, ἀπόγονοι τοῦ Ἀβραάμ, νὰ ἀποθνήσκετε μὲ γενναιότητα χάριν τῆς εὐσεβοῦς πίστεώς σας.

Σεῖς δέ, στρατιῶται τοῦ τυράννου, διατί βραδύνετε;» -

Σεῖς δέ, σωματοφύλακες τοῦ τυράννου, διατί καθυστερεῖτε νὰ προχωρήσετε εἰς τὰ μαρτύρια;»

Ὅταν τὸν εἶδαν νὰ ἐπιδεικνύῃ τόσην μεγαλοψυχίαν πρὸ τὸ βασανιστηρίων καὶ νὰ μὴ κάμπτεται, ἀκόμη καὶ μετὰ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς εὐσπλαγχνίας πρὸ αὐτόν, τὸν ὡδήγησαν εἰς τὸ πῦρ.

Ὅταν οἱ δήμιοι εἶδαν τὸν Ἐλεάζαρον νὰ ἀντιμετωπίζῃ μὲ τόσον νψηλὸν καὶ γενναῖον φρόνημα τὰ βασανιστήρια καὶ νὰ μὴ νποχωρῇ καὶ μεταβάλλῃ γνώμην μετὰ τὴν συμπάθειαν καὶ τὴν εὐσπλαγχνίαν ποὺ τοῦ ἔδειξαν, τὸν ὡδήγησαν εἰς τὴν φωτιὰ ποὺ εἶχαν ἑτοιμάσει.

Τὸν ἔρριπτον ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς αὐτὸ κατακαίοντες αὐτὸν μὲ ὄργανα κατασκευασθέντα μὲ πολλὴν κακότητα· ἔχυναν δὲ εἰς τοὺς ρώθωνάς του καὶ βρωμερὰ ὑγρά.

Εἰς τὴν φωτιὰ ἐκείνην τὸν ἔρριπταν σιγά - σιγὰ κατακαίοντάς τον μὲ ὄργανα ποὺ εἶχαν σχεδιάσει καὶ κατασκευάσει μὲ κακίαν καὶ πονηρίαν· ταυτοχρόνως δὲ ἔχυναν μέσα εἰς τὰ ρουθούνια του βρωμερὰ καὶ δυσώδη ὑγρά.

Ὁ δὲ Ἐλεάζαρος, ἐνῷ αἱ φλόγες εἶχαν πλέον φθάσει μέχρι καὶ τῶν ὄστῶν του καὶ θὰ ἐλιποθυμοῦσε ἀπὸ στιγμὴ σὲ στιγμή, ὕψωσε τὰ μάτια πρὸς τὸν Θεὸν καὶ εἶπε·

Αὐτὸς δὲ (ὁ Ἐλεάζαρος), κατακαμένος μέχρι καὶ τὰ κόκκαλα καὶ ἕτοιμος νὰ λιποθυμήσει, ὕψωσε τὰ μάτια πρὸς τὸν Θεὸν καὶ εἶπε:

«Σύ Θεέ μου, γνωρίζεις ὅτι, ἐνῷ ἠμποροῦσα νὰ σωθῶ, ἀποθνήσκω χάριν τοῦ Νόμου σου μὲ τὸ βασανιστήριον τοῦ πυρός.

«Σὺ γνωρίζεις, Θεέ μου, ὅτι, ἐνῷ ἠμποροῦσα νὰ σωθῶ, ἐν τούτοις ἀποθνήσκω χάριν τοῦ Νόμου μὲ τὰ βασανιστήρια τῆς φωτιᾶς.

Διὰ τοῦτο, λοιπόν, γίνε σπλαγχνικὸς εἰς τὸ ἔθνος σου, ἀρκεσθεὶς εἰς τὴν ἰδικήν μας χάριν αὐτῶν τιμωρίαν.

Ἕνεκα τούτου, λοιπόν, γίνε εὐσπλαγχνικὸς εἰς τὸ (Ἰουδαϊκόν) ἔθνος σου, ἀρκούμενος εἰς τὴν ἰδικήν μου ὑπὲρ αὐτῶν τιμωρίαν.

Κάμε ἰδικόν των καθαρτήριον τὸ αἷμα μου καὶ σὰν ἀντίτιμον τῆς ζωῆς των πάρε τὴν ἰδικήν μου ζωήν».

Κάμε τὸ αἷμα μου ἰδικόν των καθαριστικὸν καὶ ἐξιλεωτικόν, καὶ λάβε τὴν ἰδικήν μου ψυχὴν ὡς ἀντίδωρον, ἀντίτιμον καὶ ἀντάλλαγμα ἰσότιμον τῆς ψυχῆς (ζωῆς) των».

Ὅταν εἶπε τὰ λόγια αὐτὰ ὁ ἅγιος ἄνθρωπος, ἐξεψύχησε γενναίως ἐν μέσῳ τῶν βασανιστηρίων.

Καὶ ἀφοῦ εἶπε τὰ λόγια αὐτὰ ὁ σεβαστὸς καὶ ἅγιος ἄνθρωπος, ἀπέθανε μὲ γενναιότητα μέσα εἰς τὰ φρικτὰ βασανιστήρια.

Καὶ εἰς αὐτὰ τὰ θανάσιμα βασανιστήρια ἀντεστάθη χάριν τοῦ Νόμου μὲ τὴν δύναμιν τοῦ εὐσεβοῦς λογισμοῦ. - Εἶναι, λοιπόν, ἀναντιρρήτως κύριος τῶν παθῶν ὁ εὐσεβὴς λογισμός.

Εἰς αὐτὰ δὲ τὰ θανάσιμα βασανιστήρια εἶχεν ἀντισταθῆ χάριν τοῦ (Μωσαϊκοῦ) Νόμου μὲ τὴν δύναμιν τοῦ εὐσεβοῦς λογισμοῦ. Προφανῶς λοιπὸν καὶ ἀναντιρρήτως ὁ εὐσεβὴς λογισμὸς εἶναι ἐξουσιαστὴς καὶ κύριος τῶν παθῶν.

Διότι, ἐὰν τὰ πάθη εἶχαν κυριαρχήσει ἐπάνω εἰς τὸν λογισμόν, τότε θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ὁμολογήσωμεν καὶ νὰ μαρτυρήσωμεν τὴν κυριαρχίαν των αὐτήν.

Διότι, ἐὰν τὰ πάθη εἶχαν κυριαρχήσει ἐπάνω εἰς τὸν εὐσεβῆ λογισμόν, τότε θὰ ὡμολογούσαμε καὶ θὰ ἀπεδίδαμε εἰς αὐτὰ τὴν κυριαρχίαν ἐπάνω εἰς τὸν λογισμόν.

Τώρα ὅμως, ἀφοῦ ὁ λογισμὸς ἐνίκησε τὰ πάθη, εἰς αὐτὸν ἀπονέμομεν, ὅπως ἁρμόζει, τὴν ἐξουσίαν νὰ ἡγεμονεύῃ.

Τώρα ὅμως ποὺ ὁ εὐσεβὴς λογισμὸς ἐνίκησε τὰ πάθη, εἰς αὐτὸν πρεπόντως ἀπονέμομεν τὴν ἐξουσίαν νὰ ἠγεμονεύῃ καὶ νὰ κυριαρχῇ.

Καὶ εἶναι δίκαιον νὰ ὁμολογῶμεν, ὅτι ἡ δύναμις ἀνήκει εἰς τὸν εὐσεβῆ λογισμόν, ἀφοῦ κυριαρχεῖ καὶ ἐπὶ τῶν προκαλουμένων ἀπὸ ἐξωτερικὰς αἰτίας πόνων.

Καὶ εἶναι δίκαιον νὰ ὁμολογῶμεν ἡμεῖς ὅτι ἡ δύναμις καὶ ἡ ἐξουσία ἀνήκουν εἰς τὸν εὐσεβῆ λογισμόν, ὅταν αὐτὸς κυριαρχῇ καὶ ἐπάνω εἰς τοὺς πόνους οἱ ὁποῖοι προκαλοῦνται ἀπὸ ἐξωτερικὲς αἰτίες.

Τὸ ἀντίθέτον θὰ ἦτο γελοῖον. Καὶ δὲν ἀποδεικνύουν μόνον ὅτι ὁ λογισμὸς ἔχει κυριαρχήσει ἐπάνω εἰς τοὺς πόνους, ἀλλ’ ὅτι κυριαρχεῖ καὶ ἐπὶ τῶν ἡδονῶν καὶ ὅτι δὲν ὑποχωρεῖ καθόλου εἰς αὐτάς.

Ἄλλωστε τὸ νὰ φρονῶμεν τὸ ἀντίθετον εἶναι καὶ γελοῖον. Καὶ δὲν ἀποδεικνύω ὅτι ὁ εὐσεβὴς λογισμὸς ἔχει κυριαρχήσει μόνον ἐπάνω εἰς τοὺς πόνους, ἀλλ’ ὅτι ἐξουσιάζει καὶ ἐπάνω εἰς τὶς ἡδονὲς καὶ ὅτι δὲν ὑποχωρεῖ οὔτε ὑποτάσσεται καθόλου εἰς αὐτές.